Concrete hulpmiddelen en tools

Voor auditieve gevoeligheid:

• Geluiddempende of noise-cancelling koptelefoons helpen storende omgevingsgeluiden te blokkeren of te verzachten.
• Oordoppen op maat of met filter verminderen lawaai zonder alles stil te maken (verkrijgbaar bij een audioloog of hoorwinkel).
• Witte-ruisapparaten of apps geven een constant zacht achtergrondgeluid waardoor andere geluiden minder opvallen.
• Geluidsdemping in huis kan helpen: dikke gordijnen, tapijten, akoestische panelen (zelfgemaakt met schuimrubber, kurk of wol), dubbele beglazing of extra tochtstrips aan deuren.
• Achtergrondgeluid zoals rustige muziek, radio of natuurgeluiden kan stilte opvullen als die oncomfortabel aanvoelt.

Voor visuele gevoeligheid:

• Getinte brillen of brillen met FL-41-filter dempen flikkerend of fel licht; verkrijgbaar bij opticiens die ervaring hebben met medische filters.
• Pet met klep of zonneklep helpt tegen direct licht of felle verlichting in winkels of klaslokalen.
• Lichtdimmende folie of schermfilters maken computerschermen zachter voor de ogen.
• Anti-flikkeradapters of flicker-free LED-lampen verminderen onzichtbaar flikkerend kunstlicht dat bij sommigen hoofdpijn of vermoeidheid veroorzaakt.

Voor tactiele gevoeligheid:

• Kleding zonder labels en zachte stoffen vermijden schurende prikkels.
• Gewichtendeken (ongeveer 10 % van je lichaamsgewicht) geeft een gevoel van rust en veiligheid.
• Strakke of compressiekleding kan helpen om prikkels beter te verdragen of spanning te verminderen.
• Voorwerpen met verschillende texturen (zoals zachte stofjes, stressballen of fidgetmateriaal) kunnen helpen om prikkels bewust op te zoeken of spanning af te bouwen.

Voor proprioceptieve input:

• Verzwaarde producten zoals drukvesten, schootkussens of nekkussens geven een stabiel en rustgevend gevoel; je kan ze ook zelf maken met rijst of granulaat.
• Elastieken onder bureaus om met je voeten of benen tegen te duwen, helpen om energie kwijt te raken en beter te focussen.
• Zitballen of wiebelkussens laten je subtiel bewegen terwijl je zit, wat alertheid en concentratie kan bevorderen.
• Handknijpers, therapieklei, fidget-tools of stressballen geven diepe druk aan de handen en helpen spanning af te bouwen, overprikkeling te voorkomen en concentratie te ondersteunen.

Voor tijdsmanagement:

• Visuele timers (zoals Time Timer) tonen in één oogopslag hoeveel tijd er nog overblijft.
• Digitale planners met herinneringen helpen om afspraken of deadlines niet te vergeten.
• Papieren agenda’s met kleurcodes geven snel overzicht: bijvoorbeeld blauw voor werk, groen voor vrije tijd, oranje voor rustmomenten.
• Week- of dagoverzichten op papier of een whiteboard bieden houvast en duidelijkheid in je dagelijkse structuur.
• Schema’s met energieverdeling per dagdeel helpen om te plannen op basis van wat haalbaar is. Je kunt bijvoorbeeld kleuren gebruiken: rood = vermoeiend, groen = rust.

Voor taakorganisatie:

• Takenlijst-apps waarin je grote taken kunt opdelen in kleinere stappen maken het werk overzichtelijker en haalbaarder.
• Kanbanborden (met kolommen zoals te doen – bezig – gedaan) geven visueel overzicht van wat er nog moet gebeuren. Dat kan op papier of digitaal.
• Mindmaps helpen om gedachten te ordenen of complexe taken stap voor stap te plannen, bijvoorbeeld bij het voorbereiden van projecten of brainstormen.

Voor geheugenondersteuning:

• Notitie-apps met categorieën en zoekfunctie maken het makkelijk om ideeën, afspraken en taken snel terug te vinden.
• Foto’s nemen van belangrijke informatie, zoals instructies of een boodschappenlijst, helpt om niets te vergeten.
• Stappenschema’s (visueel of geschreven) bieden houvast bij terugkerende of moeilijke handelingen.
• Spraaknotities of auditieve memo’s zijn handig voor wie liever praat dan schrijft.

Voor sociale situaties:

• Communicatiekaarten of gesprekssteunen geven visuele hulp bij gesprekken, bijvoorbeeld met pictogrammen of korte zinnen die aangeven wat je wil zeggen.
• Voorbereide scripts kunnen helpen bij veelvoorkomende situaties, zoals een gesprek met de arts of een telefoontje dat spanning geeft. Voorbeeld voorbereiding consult bij de arts
• Tijdlijn of stappenplan bij communicatie kan houvast bieden: wat wil ik zeggen, wie spreek ik aan, wanneer is een goed moment, op welke manier (in persoon, via mail of chat) en wat doe ik als het gesprek anders loopt dan verwacht.
• Fraseboeken voor lastige gesprekken (zoals grenzen aangeven, iets moeilijks bespreekbaar maken, of een gesprek beëindigen of pauzeren) kunnen samen met een vertrouwenspersoon, begeleider of coach worden opgesteld.
• Hidden Disabilities Sunflower: een discreet herkenningsteken (sleutelhanger of kaartje met een zonnebloem) dat aangeeft dat iemand een onzichtbare beperking heeft en mogelijk extra tijd of begrip nodig heeft. Het symbool wordt internationaal herkend, onder meer in luchthavens, openbaar vervoer en musea. Meer informatie: Een symbool voor niet-zichtbare handicaps

• Stemmingsschalen of -thermometers helpen om je gevoel visueel of met cijfers (bijv. 0–10) weer te geven.
  Liever digitaal? De SAM-app geeft inzicht in je stressniveau en de Gevoelsthermometer helpt om gevoelens te registreren en te delen met een begeleider of vertrouwenspersoon.
• Dagelijkse check-ins: neem op een vast moment (bijv. ’s ochtends of na het werk) even tijd om stil te staan bij hoe je je voelt en hoeveel energie je hebt.
• Zelfregulatieschema’s of actiekaarten bevatten korte, helpende acties die je kan gebruiken bij spanning of moeilijke emoties, zoals “even wandelen”, “muziek luisteren” of “iets warms drinken”. Ze passen goed in een stress- of signaleringsplan.
• Sensorische strategieën koppelen gevoelens aan concrete handelingen: bijvoorbeeld “Als ik me onrustig voel, gebruik ik mijn wiebelkussen of ga ik even bewegen.”
• Fidgetmateriaal zoals stressballen, fidgettoys of knijpvoorwerpen kan helpen om spanning kwijt te raken. Sommige mensen vinden het ook rustgevend om met hun handen door een bak rijst, knikkers of kinetisch zand te woelen.
• Signaalplan voor overbelasting: een kort overzicht van hoe je merkt dat het te veel wordt (bijv. “ik trek me stil terug”) en wat anderen dan kunnen doen.

Voor concentratie:

• Noise-cancelling koptelefoon: blokkeert storende achtergrondgeluiden.
• Scherm of afscheiding rond je bureau: vermindert visuele prikkels en helpt om afleiding te beperken.
• Apps die afleidende websites blokkeren kunnen helpen om gefocust te blijven.
• Takenlijst met tijdsindicatie (op papier of digitaal) maakt zichtbaar hoeveel tijd je voor iets nodig hebt.
• Checklist voor begin en einde van de werkdag helpt vaste routines op te bouwen en overzicht te houden.
• Afspraak- of deadlineschema met herinneringen voorkomt dat belangrijke taken vergeten worden.
• Werkverdeling in blokken (zoals de Pomodoro-methode) zorgt voor een goed evenwicht tussen concentratie en pauzes.
• Visuele timer (zoals Time Timer) maakt tijd tastbaar en helpt om te zien hoeveel tijd nog resteert.
• Stille toetsenborden of geluiddempende muismatten verminderen auditieve prikkels.
• Vaste opstart- en afsluitrituelen (zoals thee zetten of korte ademhalingsoefeningen) geven structuur aan de werkdag.
• Eigen zintuiglijke elementen aan je werkplek (zoals een prettige geur, zacht licht of rustige muziek) maken de omgeving voorspelbaarder en comfortabeler.

Voor vergaderingen:

• Opname-apps (met toestemming) kunnen helpen om gesprekken of vergaderingen later opnieuw te beluisteren.
• Notitiesjablonen geven structuur aan het noteren van belangrijke punten of actiepunten.
• Agenda’s met ruimte voor notities maken het makkelijker om informatie meteen bij het onderwerp te bewaren.

Voor studie en leren:

• Voorleessoftware kan teksten voorlezen en ondersteunt zo het begrijpen van studiemateriaal.
• Mindmapping-programma’s helpen om leerstof of ideeën visueel te ordenen.
• Text-to-speechsoftware zet geschreven tekst om in gesproken taal; handig bij concentratieproblemen of dyslexie.
• Stappenplannen voor opdrachten (met deadlines per deelstap) helpen om grote taken haalbaar te maken.
• Overzichtsschema’s van studiemateriaal (bv. wat is gelezen en wat nog niet) geven duidelijkheid en voortgang.

AI (artificiële intelligentie) kan op veel manieren helpen om het dagelijks leven overzichtelijker en voorspelbaarder te maken.
Het is geen vervanging van menselijk contact, maar kan wel ondersteunen bij communicatie, planning, zelfinzicht en prikkelverwerking.

Communicatie en sociale situaties

• AI kan helpen bij het formuleren van berichten, e-mails of antwoorden en bij het zoeken naar een vriendelijke of duidelijke toon.
• Je kan AI gebruiken om gesprekken of sociale situaties voor te bereiden, door scenario’s te overlopen of voorbeeldzinnen te oefenen.
• Sommige mensen gebruiken AI om feedback of lastige boodschappen eerst te testen: “Klinkt dit beleefd maar duidelijk?”

Voorbeeldvragen (technisch noemen ze dit “prompts”)

• Herschrijf volgende tekst in duidelijke en begrijpbare taal: (plak de tekst onder deze zin)
• Maak deze tekst professioneel: (plak de tekst onder deze zin)
• Mijn werkgever begrijpt niet dat ik meer ruimte en rust nodig heb in verband met mijn autisme. Schrijf een beleefde maar duidelijke mail dat ik naar mijn werkgever kan sturen
• Doe alsof je mijn werkgever bent. Je zegt dat ik niet stipt genoeg ben. Ik wil oefenen met uitleggen dat ik wel mijn best doe. Stel je op als mijn werkgever en reageer op wat ik zeg.
• Mijn beste vriend wil al enkele weken niet afspreken. Het is voor mij belangrijk dat we regelmatig afspreken, hoe leg ik dat duidelijk en vriendelijk uit?

Structuur en organisatie

• AI-hulpmiddelen kunnen helpen bij plannen, taken opdelen en prioriteiten stellen.
• AI kan lange teksten samenvatten of hoofdpunten aanduiden, wat handig is bij informatie-overload.

Voorbeeldvragen (technisch noemen ze dit “prompts”)

• Geef mij de belangrijkste punten uit de volgende tekst (tekst hieronder plakken)
• Deze week werk ik van maandag tot en met vrijdag van 9 tot 14u. Heen en terug is 1 u. Maak mij een realistische weekplanning waarin ook tijd is voor basis huishouden, rust en vrije tijd.
• Maak een weekmenu van maandag tot en met zondag. Ik eet graag gezonde Vlaamse keuken. 1 dag frieten is zeker ok. Geef per dag de eenvoudige recepten en een overzichtelijk boodschappenlijstje.

Zelfinzicht en reflectie

• Door gedachten of gevoelens aan een AI-assistent te verwoorden, kan je patronen in stress, overprikkeling of energie beter herkennen.
• AI kan helpen om dagboeknotities te ordenen of om zicht te krijgen op wat je helpt of net uitput.
• Voor sommigen voelt dit als een veilige, neutrale oefenruimte om gevoelens te verkennen.

Voorbeeldvragen (technisch noemen ze dit “prompts”)

• Ik merk dat ik al 2 weken meer stress ervaar dan normaal. Wat zijn mogelijke oorzaken? Stel mij gerichte vragen om dit beter te begrijpen.
• Waarom worden neurodivergente mensen soms nog gezien als een probleem in de maatschappij?
  Leg dit uit op een rustige, feitelijke manier, zonder te veralgemenen.
• Binnen enkele dagen heb ik een familiebezoek dat mij stress bezorgt. Kan je mij concrete tips geven om dit zo aangenaam mogelijk te maken als persoon met autisme?
• Geef mij 5 ideeën om in korte tijd te ontprikkelen.

Toegankelijkheid en prikkelreductie

• AI kan teksten herformuleren in eenvoudigere taal, of spraak omzetten naar tekst.
• Tekstlezers, automatische ondertiteling en AI-filters kunnen schermen, video’s en documenten prikkelvriendelijker maken.
• Digitale hulpmiddelen zoals chatbots, tekstassistenten of spraaksoftware maken informatie toegankelijker, ook op vermoeiende dagen.

Voorbeeld vragen (technisch noemen ze dit “prompts”)

• Leg voor mij <dit moeilijk woord> uit in eenvoudige taal.
• Leg uit hoe de volgende wet of regelgeving werkt. Vertel waar en waarom deze is ontstaan. Houd de uitleg overzichtelijk en praktisch:
  <vul hier de wet of regelgeving in>

Oefenen zonder druk

• AI is een voorspelbare gesprekspartner: je kan iets oefenen of uitproberen zonder angst voor negatieve reacties.
• Het kan helpen om vooraf te testen hoe iets klinkt of wat een andere manier van formuleren is, vóór je het in een echt gesprek gebruikt.

AI-ondersteuning is het meest helpend wanneer jij kiest wat je wil gebruiken, waarvoor en wanneer.
Zoals bij elk hulpmiddel geldt: gebruik wat rust brengt, en laat los wat te veel vraagt.

Voorbeelden van AI-toepassingen

ChatGPT, Gemini of vergelijkbare chatbots
Helpt bij het formuleren van teksten, voorbereiden van gesprekken, ordenen van gedachten of uitleggen van moeilijke informatie in eenvoudige taal. Ze zijn bruikbaar voor zowel praktische als sociale ondersteuning.
Je kan bijvoorbeeld vragen:

"Formuleer deze mail vriendelijk maar kort."
"Geef me tips om een drukke dag overzichtelijker te maken."

 Notion AI / Evernote AI
Ondersteunt bij planning, notities en structuur.
Je kan ideeën laten samenvatten, een planning laten opstellen of taken automatisch laten groeperen.

Otter.ai / Whisper / Microsoft Copilot
Zetten spraak om in tekst.
Handig bij vergaderingen, colleges of gesprekken, zodat je achteraf rustig kan nalezen wat er gezegd werd.

Tiimo / Motion / Reclaim.ai
Digitale planners die AI gebruiken om taken in te plannen op basis van je energie en beschikbare tijd.
Ze helpen bij tijdsmanagement en balans tussen werk, rust en vrije tijd.

Grammarly / LanguageTool / Wordtune
Geven ondersteuning bij het herformuleren van teksten, het kiezen van een gepaste toon of het verbeteren van duidelijkheid.
Handig voor wie onzeker is over taal of nuance.

Mindsera / Replika / Wysa
AI-ondersteunde apps voor zelfreflectie en emotionele ondersteuning.
Je kan gedachten verwoorden, gevoelens verkennen of oefenen met stressreductie.
 

Opmerking

AI-tools veranderen snel en er komen regelmatig nieuwe toepassingen bij.
Deze lijst is daarom niet volledig en dient als inspiratie en startpunt, niet als een vaste of afgeronde opsomming.

De voorbeeldprompts werden mee ontwikkeld dankzij de waardevolle bijdrage van DDSoft vzw  www.ddsoft.be